آخرین اخبار

بورس سود بی‌پایان یا بازی با جمع صفر؟

در علم اقتصاد و ریاضیات، مبحثی با عنوان نظریه بازی‌ها وجود دارد. در نظریه بازی‌ها، دو نوع فعالیت، بازی با جمع صفر و بازی با جمع غیرصفر تعریف می‌شود.

 در بازی با جمع صفر، کل سود یک نفر معادل زیان نفر دیگر است. از این‌رو، این نوع فعالیت به‌طور کامل رقابتی است و ثروتی از طریق آن ایجاد نمی‌شود، بلکه از یک سو به سوی دیگر منتقل می‌شود. اما در بازی با جمع غیرصفر، برآیند سود و زیان افراد، کمتر یا بیشتر از صفر است، که می‌تواند رقابتی یا غیررقابتی باشد. بازارسرمایه، در واقع یک واسطه مالی است که شرکت‌ها با فروش بخشی از سهام‌شان به سرمایه‌گذاران خرد و کلان، موجبات مشارکت افراد را در بخش عملیاتی و مولد اقتصاد فراهم می‌کند، چون در بازارسرمایه ایران، افراد فقط با خرید و رشد قیمت سهام سود می‌برند، سرمایه‌گذاران نیز در این بازار تلاش می‌کنند با خرید سهام در قیمت‌های پایین‌تر و فروش در قیمت‌های بالاتر ضمن کسب سود، ریسک و مخاطرات مالی را به سرمایه‌گذاران جدید منتقل کنند. 


ارزش ذاتی سهام یا قیمت تعادلی، ارزش واقعی مجموع دارایی‌های مشهود و غیرمشهود شرکت یا قیمتی متناسب با سودسازی خالص شرکت در بخش عملیاتی و مولد اقتصاد(P/Eمعقول) است. گاه انتظارات تورمی یا آینده نگری‌های غلط و سرازیر شدن پول هیجانی و داغ به بازارسرمایه در شرایط متورم اقتصادی، با ایجاد تقاضای بالا و تشکیل صف خرید، موجبات افزایش قیمت سهام به مبالغی بسیار بیشتر از ارزش ذاتی یا قیمت تعادلی آن فراهم خواهد شد.( گفتنی است در شرایط رکود و هیجان منفی نیز، خروج ناگهانی پول و عرضه‌های شدید می‌تواند قیمت سهام را به مقادیر خیلی کمتر از ارزش ذاتی آن سوق دهد یا با اصلاحات قیمتی جدی روبه‌رو کند.) اما این قیمت‌ها موقتی و ناپایدار بوده و در بازه‌های کوتاه‌مدت ۶ماه تا یک‌سال اتفاق می‌افتد، زیرا در بلندمدت که بازه‌های ۵ تا ۱۰سال در نظر گرفته می‌شود قیمت سهام به ارزش ذاتی یا قیمت تعادلی سوق می‌یابد.
از این‌رو در بازار سهام، هرگونه سود مازاد بر ریسک بلندمدت و غیرمحدوده قیمت تعادلی، از جنس بازی با جمع صفر است. این مورد را با یک مثال، بیشتر تشریح می‌کنیم. فرض کنید، سهام شرکت X که با قیمت تعادلی ۱۰۰۰ واحد در حال معامله است در ۵ سال با موفقیت در بازار کسب و کار و افزایش سودآوری و رشد ارزش دارایی‌ها، باید به محدوده قیمت تعادلی ۱۰۰۰۰ واحد (۱۰ برابر با بازده ۹۰۰ درصدی) برسد، اما قیمت سهام شرکت به‌دلیل هیجانات بازارسرمایه به محدوده ۱۵۰۰۰ واحد افزایش یافته است و فرد در این قیمت، سهام خود را به گروهی دیگر می‌فروشد. از آنجاکه تفاوت ۵۰۰۰ واحدی بین ارزش ذاتی و قیمت بازار سهم، نوعی سود بی‌رویه و مازاد بر ریسک بلندمدت تلقی می‌شود قیمت سهام به سمت ۱۰۰۰۰ واحد افت خواهد کرد.
 

فرد فروشنده در این حالت، ۵۰۰۰ واحد بیشتر از قیمت بلندمدت سود کرده و در مقابل افرادی که در سقف قیمت اقدام به خرید کرده‌اند، ۵۰۰۰ واحد ضرر خواهند کرد. از این‌رو مجموع سود وزیان طرفین از حرکات هیجانی و خارج از منطق، صفر خواهد بود. به بیان دیگر، پولی تولید نشده، بلکه سود فروشنده از جیب افراد زیان دیده تأمین شده است. هرگونه نبود تناسب رشد قیمتی سهام در بازار سهام در مقایسه با بازده بخش عملیاتی و مولد اقتصاد، نوعی سود مازاد بر ریسک بلندمدت یا سود بی‌رویه است. با درنظر گرفتن توضیحات بالا، نیاز است فعالان و به‌ویژه مبلغان بازار سرمایه بدانند، این سودهای کلان معاملات بازارسرمایه در کوتاه‌مدت، از ثروت فعالان حاضر در بورس تامین می‌شود. با در نظرگرفتن این توضیحات، زمانی‌که عده‌ای به سودهای کلان بی‌رویه می‌رسند باید منتظر این باشیم عده‌ای دیگر با سرخوردگی ناشی از زیان کلان روبه‌رو شوند. طبق شواهد تاریخی در بازارهای داخلی و بین‌المللی، متأسفانه این زیان‌های کلان از طریق کوتاه‌مدتی‌ها، عجول‌ها و تازه‌واردان پرداخت می‌شود. 
با توجه به اینکه قیمت‌های بورس، در نهایت نمی‌تواند فاصله زیادی با بازده بخش عملیاتی و مولد اقتصاد داشته باشد، پس ممکن است در تحرکات کوتاه‌مدتی، بازار و فعالان، سهام را درست قیمت‌گذاری نکنند و هرگونه رشد قیمت در راستای سودهای بی‌رویه، ریسک کسب ثروت را بیش از پیش می‌کند. در انتها و در یک جمله، سهامی که تناسبی با قیمت تعادلی یا ارزش ذاتی‌شان ندارند، را نخرید، اگر بخرید، ریسک و احتمال از دست رفتن سرمایه‌تان افزایش می‌یابد.



فرهاد اسماعیل‌زاده - کارشناس بازارسرمایه

کد خبر 48338

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
6 + 11 =