آخرین اخبار

سازمان‌های اطلاعاتی ایالات متحده در تلاشند تا هر گونه فعالیت عربستان سعودی در راستای دستیابی به فناوری تولید سوخت هسته‌ای را زیر نظر داشته باشند؛ فناوری مهمی که می‌تواند در مسیر ساخت و توسعه تسلیحات مورد استفاده قرار گیرد.

روزنامه اعتماد: سازمان‌های اطلاعاتی ایالات متحده در تلاشند تا هر گونه فعالیت عربستان سعودی در راستای دستیابی به فناوری تولید سوخت هسته‌ای را زیر نظر داشته باشند؛ فناوری مهمی که می‌تواند در مسیر ساخت و توسعه تسلیحات مورد استفاده قرار گیرد.

آژانس‌های جاسوسی به تازگی به اطلاعاتی طبقه‌بندی دست یافته‌اند که نشان می‌دهد، ریاض در همکاری با پکن روند دستیابی به توانایی تولید سوخت هسته‌ای را آغاز کرده که به گفته مقامات امریکایی در آینده می‌تواند برای غنی‌سازی اورانیوم به منظور تولید سلاح هسته‌ای استفاده شود. این اقدام در حالی صورت می‌گیرد که عربستان سعودی به ویژه از زمان ولیعهدی محمد بن سلمان، مذاکراتی را با امریکا آغاز کرده بود تا بتواند با همکاری این کشور صنعت هسته‌ای خود را توسعه دهد اما در این مسیر مشکلاتی به وجود آمد و شروطی بر سر راه ریاض قرار گرفت که ترجیح داد دیگر معطل کسب رضایت کاخ سفید نباشد.

عربستان در یک چرخش پنهانی در سال 2017 با فعال‌سازی قرارداد همکاری صلح‌آمیز هسته‌ای با چین که در چارچوب توافق همکاری‌های استراتژیک میان دو کشور در 15 ژانویه 2012 به امضا رسیده بود، تاسیساتی برای تولید کیک زرد اورانیوم تاسیس کند؛ تاسیساتی که از آن برای تامین سوخت رآکتورهای هسته‌ای استفاده می‌شود و نگرانی‌هایی را درباره جنبه‌های پنهان فعالیت‌های هسته‌ای عربستان سعودی ایجاد کرده است.

در پی افشای تلاش عربستان برای تولید کیک زرد و گمانه‌زنی کارشناسان و رسانه‌ها درباره جنبه‌های پنهان فعالیت‌های هسته‌ای این کشور، کاظم غریب‌آبادی، نماینده دایم ایران نزد سازمان‌های بین‌المللی در وین ضمن ابراز نگرانی از احتمال وجود «برنامه پنهانی سلاح هسته‌ای» در عربستان از آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و دیگر کشورهای جهان خواست تا در راستای وادار کردن عربستان به شفاف‌سازی در این مورد اقدام کنند. غریب‌آبادی گفت:«عربستان سعودی در حال توسعه و اجرای یک برنامه بسیار غیرشفاف هسته‌ای است.

به‌ رغم اینکه عربستان عضو NPT است و توافقنامه جامع پادمان دو جانبه در حال اجرا با آژانس دارد اما متاسفانه هنوز از تعهد پذیرش بازرسی‌های پادمانی آژانس خودداری می‌کند و به‌ رغم درخواست‌های مکرر چندین ساله آژانس نیز تعهدات خود را به گونه‌ای اصلاح نکرده که اجازه بازرسی به آژانس را بدهد». نماینده دایم کشورمان نزد آژانس بین‌المللی انرژی اتمی با تصریح به اینکه عربستان سعودی هیچ رآکتور فعال تحقیقاتی و قدرت ندارد که بخواهد دنبال تولید کیک زرد باشد، افزود:«این موضوع در کنار اقدامات پنهانی سعودی‌ها در حوزه هسته‌ای و عدم اجازه ورود به بازرسان آژانس همچنین فعالیت‌های بی‌ثبات کننده آن در منطقه، نگرانی‌ها درخصوص یک برنامه پنهانی سلاح هسته‌ای در این کشور را تقویت می‌کند».

سفیر کشورمان تاکید کرد، دولت‌ها و آژانس باید برای عربستان سعودی شفاف کنند که جامعه بین‌المللی هر گونه انحراف را از یک برنامه هسته‌ای صلح‌آمیز قبول نکرده و با آن مقابله خواهد کرد. غریب‌آبادی گفت:«عربستان سعودی چنانچه دنبال استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای است باید تعهدات مربوطه آژانس را بپذیرد و کاملا شفاف عمل کند». این نگرانی محدود به ایران نمی‌شود و به نوشته نیویورک تایمز، مقامات اروپایی و امریکایی نیز بارها درباره آن ابراز نگرانی کرده‌اند اما برخی مسائل در رابطه با عربستان باعث شده تا از بیان علنی آن خودداری کنند.

دو هفته قبل کمیته اطلاعات مجلس نمایندگان به ریاست آدام شیف، نماینده‌ دموکرات کالیفرنیا ماده‌ای را در لایحه مجوز بودجه اطلاعاتی درج کرد که دولت را ملزم به ارایه گزارشی در مورد تلاش‌های عربستان سعودی از سال 2015 برای دستیابی به انرژی هسته‌ای می‌کرد؛ نشانه‌ای روشن از آنکه کنگره امریکا نگران برخی فعالیت‌های هسته‌ای اعلام نشده در عربستان است. بر اساس این ماده، دولت امریکا موظف خواهد بود که نسبت به فعالیت‌های هسته‌ای عربستان کسب آگاهی کرده و در خصوص همکاری‌های ریاض با سایر کشورها در این زمینه از ایالات متحده گرفته تا چین و روسیه به کنگره گزارش دهد.

هر چند که به نوشته نیویورک تایمز و به نقل از دست‌اندرکاران آژانس‌های اطلاعاتی امریکا حتی اگر پادشاهی سعودی به دنبال برنامه هسته‌ای نظامی باشد، سال‌ها تا دستیابی به چنین قابلیتی از جمله تولید کلاهک هسته‌ای فاصله دارد و مقام‌های امریکایی تاکید کرده‌اند که کوشش‌های رژیم عربستان هنوز به جایی نرسیده و در مراحل اولیه است اما نگاهی به برنامه هسته‌ای برخی کشورها به ویژه در دهه 90 نشان می‌دهد که توسعه این فعالیت‌های پنهان هسته‌ای در آینده ممکن است به ساخت سلاح هسته‌ای منجر شود.

در دهه 90 میلادی عربستان سعودی به عنوان اسپانسر مالی در پشت پرده کمک بسیاری به پاکستان کرد تا این کشور بتواند به فناوری غنی‌سازی و بعدتر به فناوری ساخت بمب هسته‌ای دست پیدا کند. هر چند هنوز مشخص نیست که آیا عربستان پس از این موضوع ادعایی روی فناوری تولید بمب هسته‌ای پاکستان یا فناوری غنی‌سازی در این کشور داشته یا نه اما این نگرانی مطرح است که بار دیگر این اتفاق در خصوص خود عربستان نیز تکرار شود. به ویژه آنکه مقام‌های این کشور هیچ ‌وقت اراده و عزم راسخ خود برای رقابت با ایران را پنهان نکرده‌اند و ولیعهد عربستان سعودی در سال 2018 یک بار اعلام کرده است که در رقابت با ایران حتی از دستیابی به بمب هسته‌ای نیز ابایی ندارد.

اختلافات با امریکا

مساله برنامه هسته‌ای پنهانی عربستان زمانی نگران‌کننده‌تر می‌شود که بدانیم چرا ریاض در مذاکره با امریکا برای جلب موافقت این کشور به منظور عقد قرارداد همکاری هسته‌ای به نتیجه نرسیده و چه عواملی در واقع باعث شده که عربستان و امریکا نتوانند به توافق دست یابند. از مدت‌ها قبل ولیعهد سعودی در تلاش بود تا در مذاکره با وزارت انرژی و وزارت امور خارجه امریکا، مقامات این کشور را راضی به امضای توافقی در راستای انتقال فناوری هسته‌ای به عربستان کند. این توافق که بر اساس ارزیابی رسانه‌های امریکایی ارزشی معادل 80 میلیارد دلار داشت و بسته به تعداد نیروگاه‌هایی که عربستان درخواست می‌کرد، احتمال افزایش آن نیز وجود داشت با یک مشکل اساسی روبه‌رو بود: عربستان درخواست داشت که تولید سوخت هسته‌ای در داخل این کشور نیز بخشی از قرارداد باشد؛ مساله‌ای که به هیچ ‌وجه با آنچه مد نظر ایالات متحده بود، سازگاری نداشت.

پافشاری عربستان روی این موضوع از سال 2017 نگرانی‌هایی را در میان مقامات امریکایی ایجاد کرده بود که آیا هدف عربستان از دستیابی به چرخه تولید سوخت هسته‌ای دستیابی به سلاح است یا نه. از همین رو نیز کنگره سوالاتی را در خصوص مذاکرات با عربستان مطرح کرد و در سال 2018 از وزیر انرژی خواست پاسخ دهد که مذاکره با این کشور خاورمیانه در چه مرحله‌ای است. در مارس 2018 ریک پری در پاسخ به نمایندگان کنگره گفت که در هر شرایطی دولت ترامپ بر اجرای کامل استانداردهای مد نظر کنگره تاکید خواهد کرد اما به گفته تعدادی از دموکرات‌های کنگره تاکنون دولت از ارایه گزارشی شفاف در خصوص مذاکرات هسته‌ای با عربستان خودداری کرده است.

چیزی که مد نظر کنگره امریکاست، انعقاد مدلی مانند امارات متحده عربی با عربستان است. مدل همکاری هسته‌ای امریکا با امارات متحده عربی چند سال قبل منعقد شده است. بر اساس این مدل امارات پذیرفته در قبال دریافت تکنولوژی، تجهیزات و مواد هسته‌ای از امریکا موضوع «غنی‌سازی» و «بازفرآوری» را کلا فراموش کند. در واقع این دو موضوع که به «استانداردهای طلایی» موسوم است در قرارداد هسته‌ای امریکا با امارات در سال ۲۰۰۹ میلادی حل و فصل شده است و قرارداد مشابه با عربستان نیز می‌توانست تحت این استانداردها به امضا برسد اما اصرار ریاض بر داشتن حق غنی‌سازی و بازفرآوری سوخت هسته‌ای باعث شد این اتفاق نیفتد. با توجه به اینکه هر توافقی در این زمینه با ریاض باید بر مبنای توافق 123 باشد، قرارداد هسته‌ای که امریکا با عربستان خواهد داشت باید به گونه‌ای تضمین عدم انحراف ریاض را در خود بگنجاند که مانع ماجراجویی‌های ریاض شود. مهم‌ترین مساله در این بین بحث غنی‌سازی اورانیوم و بازفرآوری سوخت هسته‌ای است که امکان استفاده دوگانه را می‌دهد اما عربستان هم بر داشتن این دو حق پافشاری می‌کند.

در این میان برخی مقامات دولت ترامپ نیز از گذشته هشدار می‌دادند که اگر امریکا راضی به این نوع همکاری با عربستان در این زمینه نشود، دیگر کشورها نظیر چین و روسیه پیش‌قدم خواهند شد و اوضاع از کنترل کاخ سفید خارج می‌شود. در مقابل اعضای کنگره تاکید دارند که عربستان کشوری قابل اعتماد نیست و نمی‌توان به این کشور در خصوص فناوری هسته‌ای اطمینان داشت. برد شرمن، عضو دموکرات مجلس نمایندگان در این زمینه می‌گوید:«بین اینکه به یک کشور هواپیمای نظامی بفروشید یا سلاح هسته‌ای در اختیار آنها قرار دهید و فناوری ساختش را منتقل کنید یک تفاوت جدی وجود دارد و دولت ترامپ باید متوجه این تفاوت باشد».

شرمن می‌افزاید:«کشوری که با داشتن یک اره قابل اعتماد نباشد، چگونه می‌توان به آن برای داشتن فناوری غنی‌سازی اعتماد کرد؟» به رغم هشدارهای کنگره در سال 2019 گزارشی از سوی کنگره امریکا منتشر شد که نشان می‌داد، دولت ترامپ در حال پیش ‌بردن مذاکره دور از چشم‌های نمایندگان و سناتورهاست و این اقدام که دور زدن توافق 123 به حساب می‌آید، نگرانی‌ها درباره برنامه هسته‌ای عربستان و آنچه میان ریاض و واشنگتن وجود دارد را تقویت کرد.

برنامه هسته‌ای عربستان؛ اهداف و برنامه‌ها

نگاه عربستان سعودی به فناوری هسته‌ای محدود به سال‌های اخیر نمی‌شود و ریاض در چند مقطع زمانی متفاوت برای رسیدن به این فناوری تلاش کرده است. واشنگتن پست در این باره می‌نویسد: عربستان سعودی پس از ناکامی در دستیابی به فناوری هسته‌ای در دهه 70 میلادی در دهه 2000 میلادی کوشید تا از طریق بازار این فناوری را خریداری کند. در هر دو این تلاش‌ها مقابله با ایران، انگیزه اصلی سعودی‌ها برای دستیابی به فناوری هسته‌ای بود. در حال حاضر به خصوص از سال 2015 به این سو عربستان اصرار دارد که بتواند به فناوری بازفرآوری سوخت و غنی‌سازی دست پیدا کند که می‌توان آن را از نتایج پذیرش حق غنی‌سازی ایران در برنامه جامع اقدام مشترک ارزیابی کرد.

عربستان در این سال اقدام به خرید یک رآکتور تحقیقاتی از آرژانتین کرد و تلاش کرد تا به تحقیقات خود در خصوص دستیابی به فناوری غنی‌سازی سرعت بخشد. واشنگتن‌پست تاکید کرده است که هر چند غنی‌سازی به خودی خود اقدامی خطرناک به حساب نمی‌آید اما این امکان وجود دارد که در آینده برای دستیابی به بمب هسته‌ای از سوی عربستان سعودی مورد استفاده قرار گیرد و این اتفاق می‌تواند به طرز غیرقابل کنترلی رقابت تسلیحاتی هسته‌ای در خاورمیانه را به راه بیندازد.

نگرانی اصلی درباره عربستان سعودی اولا عدم همکاری با آژانس و دوما سیاست خارجی بی‌ثبات‌ساز ریاض به ویژه از زمان آغاز ولیعهدی محمد بن سلمان بوده است. ولیعهد سعودی طی سال‌های اخیر نقشی مهم در بی‌ثبات‌سازی خاورمیانه و افزایش تنش در منطقه خلیج فارس داشته و با اقدام به خریدهای گسترده تسلیحاتی در پی آن بوده که به گفته خود «بازدارندگی جدی» در برابر ایران ایجاد کند. عربستان با وجود اینکه در سال ۱۹۹۸ معاهده ان.پی.تی را امضا و تصویب کرده اما هنوز پروتکل الحاقی و معاهده جامع منع آزمایش‌های هسته‌ای را امضا نکرده است و توسعه فناوری هسته‌ای این کشور در چنین شرایطی تهدیدی برای منطقه و امنیت جهانی خواهد بود.

با این وجود عربستان سعودی هدف خود را از این موضوع دستیابی به انرژی معرفی می‌کند و از اهداف بلندپروازانه‌ای در این مسیر رونمایی کرده، نشان می‌دهد حتی اگر ابعاد پنهانی نیز در فعالیت‌های این کشور وجود داشته باشد، ابعاد آشکار فعالیت‌های هسته‌ای سعودی‌ها نیز صرفا نمایشی نیست. بر اساس آنچه میان دولت عربستان و چین توافق شده یکی از پروژه‌های مشترک تعریف شده میان دو کشور، استخراج اورانیوم از آب دریا بوده که می‌تواند صنعت انرژی عربستان را متحول کرده و آینده انرژی خاورمیانه را در اختیار این کشور قرار دهد. به رغم این اهداف بلندپروازانه همچنان باید تاکید کرد «کشوری که با یک اره قابل اعتماد نباشد» برای داشتن انرژی اتمی بدون نظارت دقیق به هیچ‌ وجه قابل اعتماد نیست.

کد خبر 46634

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
6 + 2 =