بی بی سی: قدرت نفوذ «ایران» در غرب آسیا در حال رشد است.

براساس پژوهشی که موسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک مستقر در لندن انجام داده ایران در مقابل رقیبش، عربستان سعودی در تلاش‌های استراتژیک برای نفوذ در خاورمیانه به پیروزی رسیده است.

پایگاه تحلیلی خبری تلکسیران: موسسه مطالعات بین‌المللی استراتژیک مستقر در لندن، طی یک پژوهش چندین ساله درباره قدرت نفوذ ایران در منطقه، به نتایج جالب توجهی رسیده که برآیند آن را می‌توان ، نوع پذیرش اعتراف‌گونه بر نفوذ سیاسی و نظامی ایران بعنوان یکی از بازیگران پر قدرت منطقه قلمداد کرد. هر چند که در این گزارش می‌توان ردپای بغض‌ها و تایید نگاه سیاسی و جانبدارانه مواضع رسانه‌های پرقدرت غربی را هم مشاهده کرد، اما لحن هشدار دهنده این گزارش که ایران را برترین قدرت منطقه پر التهاب خاورمیانه و غرب آسیا معرفی می‌کند باعث شده که مطالعه تحقیقات این موسسه برای درک دیدگاه‌های غرب در مواجهه با ایران جالب توجه باشد:

براساس پژوهشی که موسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک مستقر در لندن انجام داده ایران در مقابل رقیبش، عربستان سعودی در تلاش‌های استراتژیک برای نفوذ در خاورمیانه به پیروزی رسیده است.رقبای منطقه‌ای ایران میلیاردها دلار صرف خرید تسلیحات غربی کرده‌اند که بیشتر این خریدهای تسلیحاتی هم از انگلستان است.با این همه، اما ایران تحت تحریم‌های شدید اقتصادی توانسته با نصف هزینه میلیاردی رقبای منطقه‌ای‌اش، به موفقیت‌های راهبردی خوبی در منطقه برسد.تهران دارای نفوذ عمده در منطقه است که در سوریه، لبنان، عراق و یمن در مواردی به حد کنترل اوضاع نیز نزدیک می‌شود.

موازنه قدرت

این واقعیت که ایران، شبکه‌ای از متحدان غیردولتی در سراسر منطقه غرب آسیا ایجاد کرده که اغلب به عنوان "متحدان کوچک منطقه‌ای" خوانده می‌شوند، چندان جدید نیست.

عملیات جذب این نیروهای منطقه‌ای و پروژه حضور ایران، با حزب الله در لبنان شروع شد، جمهوری اسلامی از زمان بازگشت آیت الله روح الله خمینی به تهران در سال ۱۹۷۹ همواره تلاش کرده تا ایدئولوژی انقلابی و نفوذ خود را به فراسوی مرزها صادر کند.

اما در گزارش ۲۱۷ صفحه‌ای موسسه بین المللی مطالعات استراتژیک با عنوان «شبکه‌های نفوذ ایران در خاورمیانه»، جزییات بی سابقه‌ای از وسعت و میزان عملیات ایران در منطقه ارائه شده است.

در این گزارش آمده که جمهوری اسلامی ایران توانسته موازنه قدرت در خاورمیانه را به نفع خود تغییر دهد. به گفته نویسندگان این گزارش، جمهوری اسلامی بدین منظور از عملیات گسترش نفوذ و توسل به نیروهای کوچک منطقه‌ای بهره برده است.

عنصر کلیدی در این پروژه نیروی قدس، شاخه برون مرزی سپاه پاسداران، است.نیروی قدس و فرمانده آن، سرلشگر قاسم سلیمانی مستقیما با آیت الله علی خامنه‌ای، رهبر ایران در تماس هستند و با دور زدن ساختارهای نظامی متعارف ایران، به یک نهاد مستقل قدرتمند و در عین حال موثر تبدیل شده‌اند.

نیروی قدس سپاه همچنین شکلی از جنگ غیرمتقارن را ایجاد کرده که از جمله شامل تاکتیک حمله پراکنده به نیروهای متمرکز، عملیات پهپادی و سایبری می‌شود. این شکل از عملکرد به سپاه امکان آن را می‌دهد تا با برتری تسلیحاتی رقبایش مقابله کند.در آوریل سال جاری، دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا سپاه پاسداران از جمله نیروی قدس را در فهرست گروه‌های تروریستی قرار داد. این اولین بار بود که آمریکا رسما یک نیروی نظامی رسمی را در فهرست گروه‌های تروریستی قرار می‌داد.

ایران در واکنش به این تصمیم ترامپ در اقدامی که بیشتر جنبه نمادین داشت، نیروی‌های نظامی آمریکا در منطقه غرب آسیا را در فهرست گروه‌های تروریستی قرار داد.

جک استرا، وزیر خارجه اسبق انگلستان در حد فاصل سال‌های ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۶ و کسی که چندین بار از ایران دیدن کرده، معتقد است که نقش سرلشگر سلیمانی فراتر از نقش یک فرمانده صرف نظامی است.آقای استرا در این باره می‌گوید: قاسم سلیمانی اساساً سیاست خارجی ایران را در منطقه از طریق ایجاد اتحادهایی با پشتوانه عملگرایی شکل داده است.

یکی از اعضای سفارت ایران در لندن در پاسخ به این گزارش موسسه بین المللی مطالعات استراتژیک به بی بی سی گفت: اگر گزارش مورد بحث به معنای این است که باید به نقش ایران در منطقه احترام گذاشته شود، نشانه خوبی است. سیاست نادیده گرفتن ایران تا امروز بی‌فایده بوده است. ایران صدمات تروریسم اقتصادی آمریکا را با مقاومت خود تحت کنترل درآورده، بنابراین بله، ایران یک کشور قدرتمند است و ارتباطات زیادی با کشورهای دیگر و ابتکار عمل‌های زیادی برای همکاری‌های منطقه‌ای دارد.

طبق این گزارش، حزب الله، جنبش اسلامی شیعه لبنان که هم حزبی سیاسی و هم یک گروه شبه نظامی مسلح است، به جایگاهی منحصر به فرد در بین متحدان ایران رسیده است. در گزارش موسسه بین المللی مطالعات استراتژیک، مسیرهای تامین تسلیحاتی حزب‌الله توسط ایران از طریق سوریه و عراق با جزئیات ذکر شده است.

حزب الله نقشی مهم در درگیری‌های سوریه و عراق داشته و همراه نیروهای حامی بشار اسد، رئیس جمهور سوریه جنگیده و به شبه نظامیان شیعه عراقی کمک کرده است.

جای گرفتن در سوریه وعراق

حمله تحت رهبری آمریکا به عراق و متعاقب آن سرنگونی رژیم صدام حسین در این کشور کاملا شکل منطقه را تغییر داد و فرصت کافی برای ایران در استفاده از این موقعیت ایجاد کرد.

تا پیش از این حمله، کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس، عراق تحت حکومت یک عرب سنی را به عنوان عاملی بازدارنده علیه هر گونه توسعه‌طلبی ایران می‌دانستند. اما با سقوط رژیم صدام حسین، ایران بر حوزه مذهبی و فرهنگی عراق سرمایه گذاری کرد که اتفاقا با موفقیت هم همراه بود. کشوری که اکثریت آن شیعه هستند.

ایران یک گروه شبه نظامی موسوم به بسیج مردمی عراقی یا همان «الحشد الشعبی» را آموزش داده و مسلح کرد. اگرچه این گروه در جنگ علیه داعش حضور داشت و به شکست این گروه کمک کرد، اما بسیاری از عراقی‌ها به آن به عنوان دست پرورده ایران نگاه می‌کنند.براساس این گزارش، تحول و تبدیل نیروهای بسیج مردمی از گروهی داوطلب وطن پرست به بخشی جا افتاده از نظم سیاسی کشور باعث شده که این گروه تا حدی حمایت مردمی خود را از دست بدهد.

جک استرا، معتقد است که ایران ممکن است بیشتر از توانایی‌اش اوضاع در عراق را به دست گرفته باشد. آنچه در عراق اتفاق می‌افتد، برای ایرانی‌ها بسیار جدی است، چرا که این خطر وجود دارد که تهران کنترل آنجا را از دست بدهند.

دولت سوریه از مدت‌ها قبل جزء متحدان ایران بوده است. در جنگ داخلی سوریه، نیروهای ایرانی، حزب‌الله و دیگر نیروهای شیعی به همراه پشتیبانی هوایی روسیه در کمک به حفظ حکومت بشار اسد و برگرداندن اوضاع به ضرر شورشیان مخالف دولت نقش داشتند.

در گزارش موسسه بین المللی مطالعات استراتژیک آمده است: ایران خود را درگیر تحولات دولت سوریه و ساختارهای امنیتی غیررسمی کرده و به تهدید خود علیه اسرائیل شدت بخشیده است.

شکست رقبای خلیج فارس

ایران خیلی دوست دارد که آمریکا منطقه را ترک کند و خود به عنوان قدرت نظامی غالب جایگزین آن شود. از طرفی عربستان سعودی، بحرین و امارات متحده عربی به هیچ عنوان قصد ندارند که اجازه دهند چنین اتفاقی رخ دهد.

زمانی که اعتراضات بیداری اسلامی در سال ۲۰۱۱ شروع شد، ایران روی ناآرامی‌های بحرین سرمایه‌گذاری کرد. تهران در آن زمان بر موج نارضایتی‌های بر حق جمعیت عمدتا شیعه این کشور سوار شد.

براساس این گزارش، حمایت ایران از گروه‌های مختلف در بحرین، عربستان و کویت پیش از هر چیز با هدف تحریک و فشار بر دولت‌های این کشورها و همچنین تحمیل هزینه‌های سیاسی بر آنها به خاطر همکاری‌ شان با آمریکا صورت می‌گیرد.

این گزارش اضافه می‌کند که تهدید امنیتی ایجاد شده توسط این گروه‌ها قابل کنترل است، اما حمله پهپادی و موشکی به تاسیسات مهم نفتی عربستان در ماه سپتامبر نشان می‌دهد که کشورهای عرب خلیج فارس تا چه حد نسبت به حملات نامتقارن آسیب‌پذیر هستند.

ریاض سیستم ‌های دفاع موشکی گران قیمتی را از واشنگتن خریداری کرده، اما این سیستم‌ها قادر به متوقف کردن حملات اخیر نبودند. حملاتی که باعث شد عربستان به طور موقت نیمی از ظرفیت تولید نفت خود را از دست بدهد.

وزارت خارجه عربستان سعودی گفته است که شواهد قانع کننده‌ حکایت از این دارد که حملات ماه سپتامبر به تاسیسات نفتی این کشور توسط موشک‌های ساخت ایران صورت گرفته که از شمال عربستان شلیک شده است. این ادعای سعودی‌ها در حالی است که ایران همواره هرگونه دخالت در این حملات را رد کرده است.

یک سازمان پژوهشی دیگر به نام شورای اروپایی روابط خارجی نیز معتقد است که ایران با پشتیبانی از گروه‌هایی که همسو با اهدافش هستند، توانسته مزیت‌هایی در منطقه کسب کند.

بنا بر این گزارش، ایران از آن جایی که نمی‌تواند در مورد قابلیت‌های متعارف نظامی با عربستان سعودی رقابت کند، در صدد بوده تا ابزار غیرمتقارن را برای تامین منافع خود و جلوگیری از تهدید خارجی به کار گیرد. در مقایسه با عربستان سعودی، ایران در زمینه برنده شدن در عرصه نظامی از بازیگران درستی حمایت کرده است.

حداقل هزینه، حداکثر تاثیر

این گزارش نتیجه می‌گیرد مادامی که آقای ترامپ بر سر کار است، احتمال ندارد ایران تغییر مسیر دهد و به استفاده بهینه از  فرصت‌ها برای گسترش قابلیت‌های نظامی غیر متعارف خود ادامه خواهد داد.

در حالی که تهران فشار ناشی از تحریم‌های بیشتر آمریکا برای وادار شدن به مذاکره بر سر یک توافق هسته‌ای جدید را احساس می‌کند، در میان جناح افراطی این کشور علاقه به واکنش شدید افزایش می‌یابد.

سازمان پژوهشی ژئوپولتیک استراتفور که مرکز آن در تگزاس است، می‌گوید: ایران به احتمال زیاد به واکنش سرسختانه خود به گسترش تحریم‌های آمریکا ادامه می‌دهد. در شش هفته آینده، احتمالا ایران با چندین موقعیت برای انجام حمله علیه عربستان و سایر متحدان آمریکا در غرب آسیا روبرو خواهد شد.

این واقعیت که ایران دارای شبکه‌ای از لحاظ جغرافیایی چنین گسترده از متحدان پراکنده است، فضای قابل توجهی را در اختیار این کشور می گذارد تا اگر بخواهد، عملیاتی را از دور اجرا و در عین حال انجام آن‌ها را تکذیب کند.

این عملیات‌ها می‌تواند از حملات موشکی و پهپادی، یورش به نیروهای نظامی آمریکا در عراق، اختلال در ترافیک دریایی در اطراف تنگه هرمز تا حملات سایبری پیچیده که اسرائیل و کشورهای عرب خلیج فارس را هدف قرار می‌دهد، شامل شود.

نکته اصلی این است که ایران بعد از ۴۰ سال نیرو گرفتن مداوم، تامین بودجه و تسلیحات شبکه متحدانش، در حال حاضر در موقعیتی بسیار قوی‌تر از آنچه به نظر می‌رسد، قرار دارد.

بله، تحریم‌ها اثرگذار بوده و مردم این کشور از تاثیرات آن در عذاب هستند. از لحاظ اقتصادی، شرایط ایران ترسناک است، اما نیروی قدس سپاه پاسداران شبکه‌ای از متحدان ایجاد کرده که به آن امکان می‌دهد با حداقل هزینه، بیشترین تاثیرگذاری را در منطقه داشته باشد.

از نظر استراتژیکی، با توجه به شبکه‌ای که در این گزارش به آن اشاره شده، ایران به نیرویی تبدیل شده که باید روی آن حساب ویژه شود.

کد خبر 1542

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
9 + 6 =