گوش به زنگگوش به زنگ

گروه خبری سیاسی

واکاوی نشست ایران و بریتانیا در آستانه برگزیت و انسان شناسی ایران

  1. صفحه اصلی
  2. اخبار سیاسی

تهران- ایرنا- «ایران و بریتانیا در آستانه برگزیت»، «برساخت اجتماعی تفاوت؛ جنسیت در کلاس درس دانشگاهی»، ‌«شورای هماهنگی و علمی همایش بین المللی جامعه و فرهنگ در جهان اسلام» و «مردم/انسان‌شناسی ایران: رویکرد آسیب‌شناختی» از مهمترین نشست هایی بود که هفته گذشته در کشور برگزار شد.

در گزارش زیر گزیده ای از مهمترین نشست های پژوهشی از بازه زمانی 9 تا 15 شهریور 1398 خورشیدی آمده است.

ایران و بریتانیا در آستانه برگزیت

نشست «ایران و بریتانیا در آستانه برگزیت» در مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست‌جمهوری برگزار شد. مجید تفرشی تحلیلگر ارشد مسائل سیاست خارجی گفت: با وجود تلاش بوریس جانسون برای برگزاری انتخابات مجدد و لابی با احزاب دست‌راستی برای تشکیل دولت ائتلافی، نشانه‌ای از پیروزی حزب محافظه‌کار وجود ندارد و امکان پیروزی ائتلافی با رهبری حزب کارگر وجود دارد؛ اگر این حزب (کارگر) سر کار بیاید، شاهد بهبود کیفی در روابط تهران و لندن خواهیم بود.

مسئله برگزیت، داستان خسته‌کننده‌ای شده که دیوید کامرون بر آن قمار کرد ولی شکست خورد. در مسئله برگزیت باید متوجه باشیم که این مسئله از زمان کامرون مطرح نشده بلکه بحثی قدیمی بود. 2 دیدگاه درباره باقی‌ ماندن یا نماندن در اتحادیه اروپا وجود دارد: دیدگاه سنت‌گرا معتقد است بریتانیا در حال دوشیده‌شدن توسط اعضای اتحادیه اروپا به ویژه اعضای جدید و کشورهای اروپای شرقی است. مخالفان اتحادیه اروپا می‌گویند ما در حال باج‌دادن برای یک اتحادیه پوشالی هستیم که بگوییم آقای اروپا هستیم در حالی که فرانسه و آلمان، ما را به رسمیت نمی‌شناسند.

در مقابل دیدگاه سنت‌گرایان، جوانان و طبقه متوسط می‌گویند آینده ما وابسته به حضور در اتحادیه اروپاست. در ایران هم 2 دیدگاه درباره بریتانیا وجود دارد؛ برخی لندن را عامل همه تحولات دانسته‌اند و برخی می‌گویند بریتانیا هیچ‌کاره است. این 2 دیدگاه صفروصدی به دلیل آن است که هر دو طرف درک دقیقی از واقعیات جاری از یکدیگر ندارند.
اخیرا با یک دیپلمات ارشد انگلیسی صحبت می‌کردم. او می‌گفت برگزیت برای ایران مهم نیست در حالی که من گفتم برگزیت برای ایران مهم و اثرگذار است. وقتی درباره برگزیت صحبت می‌کنید ایران هم تحت‌الشعاع این مسئله قرار می‌گیرد. فرض کنید دولت لندن چه با قرارداد، چه بی‌توافق و چه با شرایط کنونی از اتحادیه اروپا خارج شود. در هر سه صورت، اتفاقاتی برای بریتانیا رخ می‌دهد که سرنوشت ما را نیز عوض می‌کند.

انگلیسی‌ها خود را مهم‌ترین شریک راهبردی آمریکا می‌دانند در حالی که برخی آمریکایی‌ها این مسئله را مسخره می‌کنند به ویژه در مسائل اقتصادی هرچند ترامپ، بریتانیا را برای خروج از اتحادیه اروپا و هر توافق بین‌المللی تشویق می‌کند. امید بریتانیا ارائه بسته‌های تشویقی از سوی آمریکاست ولی این مورد هنوز رخ نداده و دورنمایی هم برای آنان وجود ندارد.

از منظر آمریکا، برگزیت موجب بازیگری جدید برای بریتانیا در برجام می‌شود. از طرف دیگر، برگزیت موجب تغییر در سیاست‌های این کشور در منطقه و روی‌آوردن لندن به حضور بیشتر در منطقه به ویژه خلیج فارس می‌شود.
در این چهار دهه به غیر از یک دوره کوتاه در زمان دولت خاتمی، روابط 2 کشور ایران و انگلیس با تنش همراه بوده است و مخالفانی در هر دو طرف به دلایل مختلف وجود دارند. اگر حزب کارگر سر کار بیاید، شاهد بهبود کیفی در روابط تهران و لندن خواهیم بود. البته تصور ما این است که با تغییر دولت، روابط و سیاست لندن نسبت به ما عوض می‌شود در حالی که سکان اصلی سیاست در بریتانیا در دست افراد غیرحزبی است. تصمیم‌گیری در اختیار آنهاست و خط و خطوط را آنها تعیین می‌کنند. بسیاری از گزارش‌های سرنوشت‌ساز درباره ایران توسط افرادی نوشته می‌شود که به اندازه یک پاورقی اسم‌شان در تاریخ نیست.

در مسئله برگزیت و فهم آن، به شدت نیازمند مجموعه‌های فکری هستیم که در انگلیس با هویت محلی حضور داشته باشند. اعراب، آمریکایی‌ها و... در لندن لابی و اندیشکده‌های مختلفی دارند. ما این کار را به سفارت ایران محول کرده‌ایم ولی آنها درگیر مسائل روزمره و بحران‌های لحظه‌ای دو کشور هستند و نمی‌توانند تحلیل دقیق و بهنگام از شرایط ارائه دهند.

برساخت اجتماعی تفاوت؛ جنسیت در کلاس درس دانشگاهی

دومین نشست از مجموعه نشست‌های فرهنگ و دانشگاه، به نقد و بررسی کتاب «برساخت اجتماعی تفاوت؛ جنسیت در کلاس درس دانشگاهی» در خانه کتاب برگزار شد.
رضا ماحوزی دانشیار پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری بیان داشت: در 1394 خورشیدی 2 طرح کلان در این پژوهشکده تعریف شد که با همکاری هشت عضو هیئت علمی و 15 همکار پژوهشی بیرون از پژوهشکده انجام شد.
ابعاد فرهنگی و اجتماعی کلاس درس دانشگاهی و ابعاد فرهنگی و اجتماعی بین‌المللی شدن دانشگاه در ایران 2 طرحی بودند که اجرا شدند و حاصل کار نخست به صورت 2 کتاب منتشر شد و از طرح دوم نیز پنج کتاب با همکاری هفت همکار پژوهشی به چاپ رسید.
یکی از نکات مثبت کتاب این است که کار را از دست متخصصان علوم تربیتی و روانشناسی خارج کرده و از زاویه فرهنگی و اجتماعی به موضوع کلاس درس پرداخته است.

کریم حبیب‌پور مولف کتاب اظهار داشت: این کتاب محصول یک فعالیت گروهی در 1394 خورشیدی است که سرپرستی طرح نیز با صدیقیان بوده و همانطور که اشاره هم شد تلاش کرده تا کار را از متخصصان علوم تربیتی و روانشناسی خارج کند.
نتایج تحقیقات در این کتاب نشان می‌دهد که هدف پسران از ورود به دانشگاه کسب منزلت و شان اجتماعی نیست و به دنبال تخصص و مهارت آموزی برای شغل هستند. این در حالی است که دختران برای به دست آوردن منزلت اجتماعی بیشتر به دانشگاه می‌روند.
همچنین توجه به آموزش در پسران بیشتر از دختران است. از سوی دیگر دختران در کلاس درس پاسخ‌های آکادمیک بیشتری به مباحث می‌دهند اما پسران به دلیل مطالعات عمومی بیشتری که دارند از زوایای کلی‌تر به موضوعات می‌پردازند. همین عوامل موجب می‌شود که رضایت دختران از کلاس درس بیشتر از پسران باشد.

خدیجه کشاورز مدرس دانشگاه توضیح داد: تحقیقات در کشور ما مهجور است و هر چه در این حوزه‌های فعالیت صورت بگیرد کم است. بسیار جالب است که دانشگاهی که قرار است شهروند آزاد و کامل تربیت کند و مسئولیت اجتماعی داشته باشد و کمتر به مناسبات جنسیتی دامن بزند، درست روابط جنسیتی را بازتولید می‌کند. یک مردم شناس معروف می‌گوید که سلطه مذکر، جهانی است واساسا به این موضوع بدبین است که این سلطه به صورت کلی از بین برود بلکه معتقد است تنها در بهترین حالت اگرچه وضعیت بهبود می‌یابد اما از بین نمی‌رود.
جهانی بودن سلطه مذکر نشان می‌دهد که این امری اجتماعی است و قابل تغییر است بنابراین تلاش همگانی را هم می‌طلبد. نویسنده کتاب هم تلاش می‌کند که نشان دهد که نابرابری‌های جنسیتی در دانشگاه اجتماعی است و با تحقیقات گسترده این موضوع را اثبات می‌کند اما درست در توضیح برخی از یافته‌ها و نتایج تحقیقات نگاهشان ذات‌گرایانه می‌شود و در برخی از داده‌ها ما پیش‌داوری‌های کلی را می‌بینیم.
من بر اساس مطالعاتی که داشتم نشان دادن که اتفاقا برای دختران هم کسب درآمدزایی و شغل برای ورود به دانشگاه به اندازه پسران مهم است و اگر به داده‌های آمار بیکاری در ایران نگاه کنیم می‌بینیم که بیکاری دختران تحصیلکرده دو و نیم برابر پسران است و این نشان می‌دهند که دختران هم تمایل به کسب شغل دارند اما به دلایل متعدد این راه برایشان بسته است.
اتفاقا در بسیاری از موارد ممکن است پسران دانشی نداشته باشند اما از آنجا که اعتماد به نفس دارند راحت‌تر می‌توانند حرف بزنند. من با اینکه هیئت علمی هستم بنابر تجربه زیسته‌ام گاهی برایم سخت است در جلسات صحبت کنم و همه این‌ها دلایل تاریخی و اجتماعی دارد. بنابراین به کارگیری چنین تیترهایی فقط ژورنالیستی است و سلطه مذکر را تقویت می‌کند.
مهری طیبی‌نیا جامعه شناس یادآور شد: برخی از تحقیقاتی که در این کتاب انجام شده به اصطلاح کاذب است یعنی باید تلاش شود تا تفاوت‌های جنسیتی از بین برود. دانشگاه باید به عنوان یک نهاد در تعدیل نابرابری مداخله کند و مناسبات جنسیتی را بازتولید نکند.

شورای هماهنگی و علمی همایش بین المللی جامعه و فرهنگ در جهان اسلام

نشست «شورای هماهنگی و علمی همایش بین المللی جامعه و فرهنگ در جهان اسلام» در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی برگزار شد.

علی اکبر تاج مزینانی رئیس دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی با بیان اینکه این دانشگاه باید تبدیل به دانشگاه بین المللی شود، تصریح کرد: برای رسیدن به این هدف راهبردهای مختلفی در پیش گرفته شده است. یکی از راهبردها محور قرار دادن جهان اسلام است. در واقع برای بین المللی سازی دانشگاه علامه محور اصلی فعالیت های خود را جهان اسلام و ارتباط گیری با این حوزه تمدنی قرار داده دایم.
توجه به دنیای اسلام به معنی نادیده گرفتن مناطق دیگر جهان نیست بلکه اولویت دادن به جهان اسلام است. در همین حوزه دو فصلنامه مطالعات فرهنگی و اجتماعی تا ده روز آینده به زبان انگلیسی منتشر می شود تا هم افزایی عملی را در جهان اسلام به وجود آورد. در این مجله سعی کردیم از اندیشمندان برجسته جهان اسلام استفاده کنیم.
از دیپلماسی علمی و تولیدات علمی مشترک در جهان اسلام غفلت کرده ایم. از نهادهای داخلی انتظار می رود در این همایش به دانشگاه کمک کنند تا شبکه نخبگان جهان اسلام را بتوانیم شکل دهیم. چرا که این اقدام برای منافع ملی کشور سودمند است.
هادی خانیکی استاد ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی خاطرنشان کرد: همایش امسال به دلیل شرایط تحریمی کشور و فشار های غیر قانونی که بر ایران اعمال می شود از اهمیت ویژه ای برخوردار است. بنابراین این همایش ظرفیت خوبی دارد تا تهدیدها علیه ایران را تبدیل به فرصت کنیم.
در این همایش می توانیم با منطق علمی و کار فرهنگی با جهان اسلام مواجه شویم و دیالوگ را حتی با کشورهایی که با آن ها دچار مشکل شده ایم را برقرار کنیم. در همین راستا در چند سال گذشته هم در دانشگاه علامه طباطبایی و سازمان ارتباطات اسلامی گفت وگو های ایرانی- عربی آغاز شده و دبیرخانه آن هم در دانشگاه شهید بهشتی شکل گرفته است. بنابراین قدم های خوبی در این مسیر برداشته شده است.
از ظرفیت این همایش می توانیم برای گسترش ارتباط نهادی بین دانشگاه و نهادهابی فرهنگی استفاده کنیم. نهادهای فرهنگی از این همایش استقبال کرده اند و فرصت خوبی است دانشگاه ها با نهادهای فرهنگی پیوند بخورند.
محمد باقر خرمشاد استاد علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی تصریح کرد: مسائل فرهنگ و جامعه هم به نحوی هستند که فقط ما گرفتار آن نیستیم بلکه اکثر کشورهای اسلامی گرفتار آن هستند و مسائل مشترکی با هم دارند.

در این همایش جهان اسلام یکپارچه دیده شده است که قابل مطالعه است و این مسئله نوآوری و ابتکار خوبی است. این امر هم ذهن ما را گسترده تر می کند تا در مواجهه با مسائل کشور های دیگر خود را بهتر بشناسیم و هم اینکه مسئله خود را به جهان اسلام عرضه کنیم.
ماندانا تیشه یار مدیر دفتر همکاری های بین المللی دانشگاه علامه طباطبایی گفت: یکی از الزامات تاثیر گذاری همایش سلسه وار بودن آن هست که در همین زمینه برنامه ریزی های لازم برای این امر صورت گرفته است. همچنین اثرگذاری همایش از راه تبلغ و اطلاع رسانی صورت می گیرد که در همین حوزه دفتر مدیریت های همکاری های بین المللی دانشگاه علامه تمام توان خود را بسج کرده است.
تبادل دانش و اطلاعات در حوزه علوم اجتماعی و میان رشته ای در میان کشورهای اسلامی و همچنین گفت وگوی اجتماعی بین محققان و دانشگاهیان جوامع مسلمان در خصوص مسائل اجتماعی و فرهنگی از جمله اهداف اصلی این همایش است.

مردم/انسان‌شناسی ایران: رویکرد آسیب‌شناختی

نشستی را با عنوان «مردم/انسان‌شناسی ایران: رویکرد آسیب‌شناختی» در پژوهشکده مردم‌شناسی برگزار شد. سید قاسم حسنی استاد دانشگاه مازندران با برشمردن مشکلات و آسیب های جدی در مسیر توسعه رشته مردم شناسی، بر اهمیت ترجمه متون کلاسیک مردم شناسی، تداوم و تقویت سنت های میدانی و نهاد سازی در رشته مردم شناسی تاکید کرد.
حسنی با مروری بر ادبیات این رشته در سطح جهان، بر لزوم شکل گیری عمیق تر ادبیات مردم شناسی اشاره کرد.
استاد مردم شناس دانشگاه مازندران در بررسی وضعیت جایگاه مردم شناسی در ایران و نیازهای کاربردی آن، اظهار داشت: ابعاد پس افتادگی مردم، انسان شناسی در ایران، اهمیت و کابرد انسان شناسی در ایران وانسان شناسان در جهان چه انجام می دهند و چه می توانند انجام دهند از وجوه اصلی آسبب شناسی و مردم شناسی در ایران است که بایستی روی این موضوعات اقدامات و تحقیقات بسیاری صورت گیرد.
وی در ادامه مطالب خود بر ابعاد پس افتادگی مردم و انسان شناسی در ایران اشاره کرد و تصریح کرد: پس افتادگی ها بر دو رویکرد بیرونی و درونی و یا درون رشته ای بستگی دارد که در رویکرد کلان یا عوامل بیرونی می توان بر بی علاقگی به سنت ها در معنای فرهنگی و علاقمندی به سنت خاص در معنای ایدئولوژیک، بی علاقگی به تنوع فرهنگی، ملکی گرایی شیداگونه قبل اسلام و دیگری گرایی غربی اشاره کرد.

مطالعه فرهنگ قبیله ای و عشیره ای، تمرکز بر مرکز نسبت به پیرامون و وارد نشدن ایران در اغلب وجوه به جهانی شدن از دیگر عوامل بیرونی در بعد پس افتادگی های مردم و انسان شناسی در ایران به شمار می آید.
حسنی در ادامه بر رویکردهای دخلی و درون رشته ای این پس افتادگی اشاره کرد و یادآور شد: در ایجاد زبان و گفتمان جدید انسان شناسی در ایران، متدولوژی و کار میدانی، کار بست تئوری و انطباق با عمل، کابرد مفاهیم، وارد شدن به دوگانگی انسان شناسی دانشگاهی وکاربردی، عرصه عمومی و روشنفکری، ثبت و ضبط های فرهنگی، عدم درک تنوع فرهنگی، خود سرزنشی و غیره با مشکلات و مسائل بسیاری مواجه هستیم که این رویکردها موجب شده ما در بخش درون رشته ای و داخلی با چالش مواجه شویم.
حسنی به برخی از راهکارهای اصلی برای برون رفت از این پس افتادگی ها اشاره کرد و توضیح داد: افزایش کمی این رشته در دانشگاه ها، افزایش کمی پذیرش دانشجویان، همکاری بخش دانشگاهی با نهادهای دیگر و خارج شدن از پراکندگی و غیره از راهکارهای اصلی به شمار می آید.
علیرضا حسن زاده رییس پژوهشکده مردم شناسی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری با بیان اینکه در ایران با سنت های مختلفی از دانش مردم شناسی مواجه هستیم، بیان داشت: هر یک از آنها حامل بخشی از دانش مردم شناسی در کشور است.
حسن زاده ضمن تاکید بر اهمیت ترجمه، یکی ازمشکلات توسعه این رشته را عدم چرخش سیاست های آموزشی از ترجمه محور به سمت و سوی میدانی و پژوهش محور شدن آن دانست.
به گفته رییس پژوهشکده مردم شناسی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، در مسیر تقویت رابطه مردم شناسی با حوزه عمومی، بایستی محفل ها و میدان های بیشتری جهت گفت وگو و یا دیالوجیک شدن به وجود آید و این در حالی است که تنها پژوهشکده مردم شناسی، انجمن انسان شناسی ایران و معدودی از دانشگاه ها چون دانشگاه مازندران و غیره این امکان را به وجود آورده اند.
وی خاطر نشان کرد: مردم شناسی به دنبال تولید خرده روایت هایی است که متاثر از میدان تحقیق است و از این رو صدای گروه های جوامع شهری و روستاییی و عشایری در آثار مردم شناسان به گوش می رسد.

منبع: ایرنا