گوش به زنگگوش به زنگ

طبقات بالای جامعه ایران مجذوب مراکز خرید


ایران ممکن است با یک خزانه خالی، ارزش پایین نفت، و ادامه تحریم‌های غربی هرچه بیشتر به یک پرتگاه اقتصادی نزدیک شود اما یک شاخص، سیر صعودی دارد: سازندگان ساختمان، رکورد 400 مرکز خرید را در کشور ثبت کرده‌اند که 65 مورد آن در تهران ساخته شده است.

یک خرده ‌فروشی در پالادیوم با قیمت متری ۳۳۰ دلار. صاحب پالادیوم می‌گوید: «ما اجازه می‌دهیم مردم کارهایی که دوست دارند را اینجا انجام دهند: خرج کردن و لذت از خرید»

یک خرده ‌فروشی در پالادیوم با قیمت متری ۳۳۰ دلار. صاحب پالادیوم می‌گوید: «ما اجازه می‌دهیم مردم کارهایی که دوست دارند را اینجا انجام دهند: خرج کردن و لذت از خرید»

در مقایسه با زمانی که ایران در دهه گذشته و با فروش نفت توانست درآمد ۷۰۰ میلیارد دلاری را بدست بیاورد، شاخصی چون گسترش و توسعه مراکز خرید یک عقب‌گرد محسوب می‌شود. ایرانی‌ها حالا با سلیقه لوکسی که پیدا کرده‌اند، به ساخت و ساز این مراکز خرید رونق می‌بخشند. اما این رونق، بازتاب پدیده‌ها و رویه‌های دیگری نیز هست، از جمله حضور پررنگ شرکت‌های سرمایه‌گذاری و ساختمانی با گرایش سیاسی و نزدیکی اقتصادی به نهادهای انقلابی و نیروی انتظامی.

حسن رفتاری، صاحب پالادیوم و چلوکبابی معروف رفتاری که حالا دارای شرکت ساخت و ساز بناهای لوکس است، خود را عاشق خرید کردن توصیف کرده و در پاسخ به خبرنگار نیویورک تایمز گفته است:

ما اجازه می‌دهیم مردم کارهایی که دوست دارند را اینجا انجام دهند: خرج کردن و لذت بردن از خرید. در طول سفرهایم متوجه شدم که خرید کردن در ایران خیلی کسل‌کننده است پس تصمیم گرفتم مرکز خریدِ خودم را بسازم. پالادیوم ۱۰۰۰ جای پارکینگ دارد و تنها اشتباه من این بود که پارکینگ بزرگتری نساختم!

این مرکز خرید دارای ۲۵۰ مغازه با قیمت ۳۳۰ دلار برای هر متر مربع است.

 

سرمایه‌گذاری نیروی انتظامی در احداث مراکز خرید

جمشید عدالتیان، اقتصاددان می‌گوید:

در دوران تحریم و با محدود شدن عرصه‌های سرمایه‌گذاری، ساخت مراکز خرید تنها تجارت سودآور در ایران محسوب می‌شود و نهادهایی چون پلیس که دارای سرمایه هستند نیز سرمایه‌گذاری در این عرصه‌ها را عاقلانه و سودآور می‌بینند.

گزارش‌هایی شده است که نشان می‌دهد افراد و نهادهای سرمایه‌دار در کنار بانک‌ها و نهادهای معاف از مالیات، از حامیان مالی و سازندگان مراکز خریدی با نام‌های غربی هستند؛ رُز مال، مگامال، و اطلس پلازا.

در یکی از گزارش‌های مجله تجارت فردا آمده است که پلیس ایران، بازوی ساختمانی خود را دارد که با نام شرکت عمرانی «سازه پایدار قرن»، به ساخت رُزمال در غرب تهران اقدام کرده است. در وبسایت نیرو انتظامی نیز نام سایت این شرکت را بعنوان «لینک‌های مفید» معرفی کرده است. این مجله ادامه داده است که بانک قوامین و شرکت سرمایه‌گذاری مهرگان که نزدیک به نیروی انتظامی هستند، در ساخت مگامال هم فعالیت داشته اند.

 

این مراکز خرید اما تنها در مناطق بالای شهر تهران استقرار ندارند. اطراف ترمینال اتوبوس جنوب تهران، یکی از محلات فقیرنشین نیز سه مرکز خرید درحال ساخت هستند. مرکز خرید عظیم الجثه مگامال هم در فرودگاه مهرآباد بازگشایی شده و و طراحی داخلی، و کالاها و مواد غذایی، مصرف‌کنندگان طبقه متوسط و طبقه بالای اجتماعی را هدف گرفته‌اند.

رونق مراکز خرید، نماد یک اقتصاد ابتدایی و ساده است. یکی از طراحانی که با اغلب سازندگان این مراکز خرید همکاری داشته و خواسته تا نامش فاش نشود، می‌گوید:

یک گروه ۱۰ الی ۲۰ نفری از افراد و نهادهای دولتی صاحب سرمایه، تمام این مراکز را می‌سازند. آن‌ها قبلا به ساخت املاک و مسکن مشغول بودند اما حالا ساخت مرکز خرید به مراتب سودآوری بیشتری دارد.

عدالتیان، اقتصاددان و عضو اتاق بازرگانی تهران درباره مزایای مالیاتی این مراکز خرید برای دولت توضیح می‌دهد:

در شهر پرجمعیتی مانند تهران، زمین کمی برای ادامه ساخت مراکز خرید باقی مانده که بیشتر آن‌ها هم در ید تملک نهادهای دولتی است. دولت هم این مراکز خرید را به بازارهای شلوغ سنتی ترجیح می‌دهد چون ساده‌تر می‌توان مالیات را که درحال حاضر ۸ درصد است، از آن‌ها بگیرد. طبیعتا گرفتن مالیات از ۴ میلیون مغازه جدا جدا سخت است. هرچه متمرکزتر، بهتر.

مرکز خریدها صرفا محل خرید و مصرف نیستند بلکه تاثیرات فرهنگی نیز دارند. مبین چراغی، دستیار حسن رفتاری می‌گوید:

این مراکز خرید ها نه تنها رفتار مصرفی ما را تغییر می‌دهند بلکه مکانی است که باعث می‌شود افراد با یکدیگر بهتر رفتار کنند. آدم‌ها اینجا بیشتر لبخند می‌زنند و کمتر از جاهای دیگر استرس دارند. این نشان می‌دهد ایرانی‌ها می‌توانند سبک زندگی غربی داشته باشند.

منبع: nytimes.com