گوش به زنگگوش به زنگ

سرنوشت "معامله قرن" ترامپ برای خاورمیانه نهایتا در قاهره رقم می خورد


مصر در مخالفت با سعودی ها، اصرار دارد که شرق بیت المقدس پایتخت فلسطینی ها باشد. مصر با این موضع به روشنی اعلام کرده که هیچ گونه طرح اقتصادی برای غزه نمی تواند جایگزین راه حل دیپلماتیک مورد قبول فلسطینی ها شود.

دیدار رئیس جمهور مصر عبدالفتاح السیسی با فرستاده ترامپ جیسون گرین بلت و مشاور، جرد کوشنر در قصر ریاست جمهوری در قاهره، در ۲۱ ژوئن ۲۰۱۸

دیدار رئیس جمهور مصر عبدالفتاح السیسی با فرستاده ترامپ جیسون گرین بلت و مشاور، جرد کوشنر در قصر ریاست جمهوری در قاهره، در ۲۱ ژوئن ۲۰۱۸

صائب عریقات، مذاکره کننده ارشد فلسطینی، در مورد هدف معامله قرن آمریکا هیچ شک و شبهه ای ندارد. او آخر هفته گذشته به یک روزنامه گفته بود:

هدف این معامله پایین کشیدن رهبری فلسطین و نشاندن کسی به جای محمود عباس است.

عریقات همچنین مطمئن است که آمریکایی ها می خواهند اونروا(آژانس پناهندگان سازمان ملل)، را دور بزنند تا پول های تخصیص یافته برای پناهندگان مستقیما به کشورهایی برود که میزبان آن ها هستند. به این ترتیب، آن ها فرش را از زیر پای مشکل پناهندگان می کشند که یکی از دشوارترین مسائل در کشمکش های اسرائیل و فلسطین بوده است.

عریقات که یکی از مقامات ارشد حکومت خودگردان فلسطین محسوب می شود به هاآرتص گفت:

ترس حکومت خودگردان فلسطین چیزی است که مقامات فلسطینی آن را توطئه اسرائیل، آمریکا، عربستان و مصر می دانند. هدف این توطئه، جداسازی غزه از کرانه باختری و فراهم کردن راه حلی اقتصادی برای غزه از طریق تقویت حماس است؛ به این ترتیب، دیگر جلوی مذاکرات دیپلماتیک بر سر آینده فلسطین گرفته می شود.

به نظر می رسد که چنین ترسی موجه باشد. طبق سخنان دیپلمات های غربی که در رسانه های مصری آمده آمریکا در پی آن است که یک منطقه تجارت آزاد در بین نوار غزه و العریش در شبه جزیره سینا ایجاد کند که در آن، پنج پروژه صنعتی بزرگ راه اندازی خواهد شد. طبق خواست اسرائیل، این پروژه ها در مصر راه اندازی می شوند و خود مصر بر عملیات و عبور و مرور کارگران از غزه به سینا نظارت خواهد کرد.

دو سوم کارگران از غزه و یک سوم آن ها از سینا خواهند آمد. بعدها، یک بندر مشترک مصری فلسطینی و یک ایستگاه انرژی خورشیدی ساخته خواهد شد. چنانچه همه چیز طبق برنامه ها پیش برود یک فرودگاه نیز احداث خواهد شد. در غزه، حکومت همچنان تحت کنترل حماس خواهد بود اما با هماهنگی کامل با مصر، مصری که در ماه های اخیر گفتگوهای بسیار فشرده ای درباره روش های کنترل گذرگاه های مرزی با حماس داشته است.

معترضان فلسطینی در شهر رام الله در کرانه باختری خواستار برداشته شدن تحریم ها از نوار غزه هستند، ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸

معترضان فلسطینی در شهر رام الله در کرانه باختری خواستار برداشته شدن تحریم ها از نوار غزه هستند، ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸

مصر گذرگاه رفح را از اواسط ماه می به احترام ماه رمضان گشوده بود. این کشور می خواهد به قصد باز گذاشتن آن تا زمانی نامحدود، فعلا تا دو ماه دیگر یعنی تا عید قربان گذرگاه را باز نگه دارد.

اکنون این گذرگاه، بر خلاف میل اسرائیل، نه تنها برای رفت و آمد مردم بلکه برای جابجایی کالاها و مصالح ساخت و ساز نیز باز است. با این کار، مصر دارد به وضوح به اسرائیل می گوید که اگر شرایط ساکنان غزه تا حد زیادی بهبود نیابد آن وقت سیاست انسداد و محاصره علیه غزه نیز شکست خواهد خورد.

 

اندکی صلح و سازش

این همچنین پیامی است به حکومت خودگردان فلسطین که اگر رئیس جمهور عباس همچنان صلح میان حماس و فتح را به تأخیر بیندازد، غزه از کرانه باختری جدا خواهد شد و این پایانی خواهد بود بر فرایند یکپارچگی و اتحاد دو طرف فلسطینی.

به نظر می رسد که پیام مصری ها شنیده شده است و طبق گفته یکی از مسئولان بلندپایه فتح در کرانه باختری، حکومت خودگردان که پرداخت حقوق مقامات حماس را متوقف کرده بود حقوق شان را به آنان خواهد پرداخت. همچنین گفتگوهای صلح میان فتح و حماس، و با هماهنگی با مصر به هدف احیای حکومت وحدت ملی در غزه، از سر گرفته خواهد شد.

در این میان، مصر که به ویژه نگران اتفاقات در غزه است به طور کامل با ابتکار ایالات متحده موافق نیست. روز پنج شنبه، پس از دیدار بین رئیس جمهور مصر عبدالفتاح السیسی، وزیر خارجه سامح شکری و رئیس سازمان اطلاعات عباس کامل که مسئول قضیه فلسطین در مصر است، سخنگوی ریاست جمهوری مصر، بسام راضی اعلام کرد:

مصر از تمام تلاش ها و اقداماتی حمایت می کند که به توافقی جامع منجر شود مبتنی بر قطعنامه های بین المللی که در گذشته صادر شد و طبق اصل دو کشور برای دو ملت درون مرزهای ۱۹۶۷ که در آن شرق بیت المقدس پایتخت فلسطین باشد.

معنای این موضع گیری مصری ها مشخصا این است که آن ها مخالف ایده عربستان هستند مبنی بر اینکه  ابو دیس پایتخت فلسطین باشد و نیز این که هر گونه طرح اقتصادی در غزه نمی تواند جایگزین راه حل دیپلماتیکی شود که فلسطینی ها آن را بپذیرند. لذا، مصر تداوم این فرایند را به دو بخش می کند: یکی، کمک به غزه و توسعه اقتصادی آن برای تقویت مرز میان مصر و غزه و دیگری، انجام مذاکرات دیپلماتیک جامعی سوای مسئله اقتصادی غزه.

 

بیم و تردید عبدالله

ملک عبدالله پادشاه اردن که او نیز با سفیران ایالات متحده، جرد کوشنر و جیسون گرین بلت دیدار کرده بیش از هر چیز نگران این نیت عربستان است که حق اردن در عزل و نصب افراد در مکان های مقدس در بیت المقدس از این کشور گرفته شود، حقی که در پیمان صلح میان اسرائیل و اردن وعده داده شده بود. اردن همچنین نگران کنترل اسرائیل بر وادی اردن به عنوان بخشی از پیمان صلح است. در کوتاه مدت، ملک عبدالله مخالفتی با توسعه اقتصادی غزه نمی کند، اما او از موضع سنتی عرب ها که غزه و کرانه باختری نباید جدا شوند حمایت خواهد کرد.

فلسطینی های معترض در رام الله از عباس می خواهند که تحریم ها علیه نوار غزه را بردارد، ۲۳ ژوئن ۲۰۱۸

طبق منابع عربی، گویا ملک سلمان پادشاه عربستان و پسر و ولی عهد او محمد بن سلمان با این مسئله مخالفند. در حالی که محمد بن سلمان حامی پرشور طرح آمریکا و جدا کردن غزه از کرانه باختری است، اما پدر او نگران انتقاداتی است که ممکن است متوجه او شود. ملک سلمان نگران آن است که اگر مسئله فلسطین را به دو پاره کند و این موضع را که شرق بیت المقدس باید پایتخت فلسطین باشد کنار بگذارد، اصول ابتکار صلح عربستان در سال ۲۰۰۲ را زیر پا گذاشته و مورد انتقاد قرار گیرد.

اما این صرفا قضیه معامله قرن نیست که باعث کشمکش میان رهبران عرب شده است. اظهار نظر دونالد ترامپ مبنی بر اینکه او از عربستان سعودی، امارات متحده عربی و قطر خواهد خواست که در پروژه های جدیدی در غزه سرمایه گذاری کنند با مخالفت شدید عربستان و امارات مواجه شده است. این دو کشور با صراحت به فرستاده های ایالات متحد گفته اند که حضور قطر به معنی ورود ایران به غزه از در پشتی است. آن ها می گویند که خودشان می توانند در صورت رضایت مصر و اسرائیل هزینه های سرمایه گذاری(در حدود ۱ میلیارد دلار) را تأمین کنند.

امارات سال گذشته اعلام کرد که قصد دارد ۴۰ میلیون دلار را برای ساخت نیروگاه اختصاص دهد و حدود ۱۵ میلیون دلار نیز برای کمک به مدیران و دستگاه دولت در غزه پرداخت کند.

در حالی که این کشمکش عربی آمریکایی بر سر یافتن راه حلی نهایی برای مسئله فلسطین دست آخر به سود اسرائیل است، اسرائیل باید درباره غزه تصمیم خود را بگیرد. تمرکز بر یافتن راه حل مشکل غزه از طریق پروژه های اقتصادی احتمالا از این بابت به سود اسرائیل است که این کشور می تواند غزه را به مسئله ای انسانی، به جای قضیه ای دیپلماتیک بدل کند. اما منازعات سیاسی در اسرائیل می تواند طوری این اقدام را نقش بر آب کند که اسرائیل هم با غزه وارد تقابل نظامی شود و هم با واشنگتن در بیفتد.

منبع: haaretz.com